Jezioro Dziekanowskie – wpływ niedrożnej Strugi Dziekanowskiej na poziom wody w jeziorze

Jezioro Dziekanowskie 1938 rok

Jezioro Dziekanowskie  – jezioro położone w Kotlinie Warszawskiej, w starorzeczu Wisły na terenach Dziekanowa Polskiego i Dziekanowa Nowego w gm. Łomianki. 

Jezioro do czasu usypania wałów przeciwpowodziowych w  XX wieku było połączone z Wisłą. Zasilane jest okresowo wysychającą strugą tzw. Strugą Dziekanowską, która zasila też inne jeziora w Gminie Łomianki. Po wybudowaniu wałów jezioro zwiększyło swoją powierzchnię i zmieniło kształt. Z Wisłą jezioro połączone jest śluzą wałową w Dziekanowie. Jest to jezioro pochodzenia starorzecznego.

Jezioro Dziekanowskie znajduje się na gruntach prywatnych.

 

Struga Dziekanowska

Z uwagi na  obecnie stale obniżający się stan wód w jeziorach/susza hydrologiczna/ położonych także na terenie Doliny Łomiankowskiej coraz częściej głośno mówi się o konieczności szybkiej  rewitalizacji Strugi Dziekanowskiej, która zasila od lat wody tych jezior w tym i Jeziora Dziekanowskiego.

Poniżej przebieg Strugi Dziekanowskiej na mapie – 2008 r. i filmie Struga Dziekanowska 2019 r:

Struga Dziekanowska od Burakowa do śluzy w Dziekanowie – film wykonany z wysokości 130 m.  Autor filmu: Michael Schladt.

Struga Dziekanowska – to ciek wodny rozpoczynający swój bieg na podmokłych terenach źródliskowych w Burakowie na terenie ogródków. Dalej ten ciek wodny łączy jeziora: Ostrowskie, Pawłowskie, Fabryczne, Wiejskie, tzw. „Kaczy Dół” (nieopodal „Wilczeńca”), Kiełpińskie i Jezioro Dziekanowskie by poprzez  jego śluzę znaleźć ujście do Wisły w Dziekanowie. Jest to tzw. korytarz ekologiczny, który jest swoistym szlakiem komunikacyjnym dla wielu gatunków roślin i zwierząt. Łączy on całą sieć zróżnicowanych pod względem wielkości zbiorników wodnych starorzeczy, usytuowanych na tarasie zalewowym Doliny Łomiankowskiej. Mimo iż zbiorniki te nie mają już bezpośredniego połączenia z Wisłą, pozostają z nią nadal w ścisłej więzi hydrologicznej o czym świadczą choćby obserwowane wahania poziomu wody, ewidentnie powiązane z utrzymującymi się przyborami wiślanymi.

Przez wiele lat struga zbierała również wody opadowe i roztopowe ze znacznego terenu, spełniając rolę rowu melioracyjnego. Długość strugi wynosi  ok. 10 km. Na odcinku ok. 5 km struga zmienia się w jeziora – starorzecza. Ciek ma szerokość ok. 1 m.

Okresowo na niektórych odcinkach przepływ wody obecnie w strudze zanika bo wiele czynników zakłóca sprawne funkcjonowanie tego systemu. Struga  Dziekanowska to dawniej nieprzerwany system połączonych ze sobą jezior, których część jest obecnie zarośnięta lub zaniedbana. Kanały i rowy między jeziorami są częściowo zakopane, częściowo zarośnięte drzewami, krzakami i wysoką trawą oraz  nie wykaszane systematycznie, co spowodowało przerywanie ciągłości tego cieku wodnego. Głównymi przyczynami jest nierozważna działalność człowieka i wieloletnie zaniedbania władz. Doszło do licznych uszkodzeń przepustów oraz zawężania, czy wręcz zasypywania koryta oraz niedozwolonego piętrzenia wody /np. na pograniczu osiedli Buraków i Prochownia/. Szczególnie pilnej interwencji wymagają odcinki Strugi pomiędzy granicą ogródków działkowych w Burakowie a jeziorem Fabrycznym. Na bardzo długim  odcinku, w obrębie osiedla Prochownia, struga praktycznie wyschła. Powstały za to zbiorniki retencyjne w obrębie prywatnych posesji, w których gromadzona jest woda. Jezioro Ostrowskie jest praktycznie suche. Zupełnie niedrożny jest odcinek strugi pomiędzy tym jeziorem, a jeziorem Fabrycznym. Na wysokości działki o nr ew. 1334, obręb Łomianki Dolne, powstał budynek mieszkalny, co przerwało przepływ. Odcinek ten został wiele lat temu zmodernizowany w ten sposób, że łączący te jeziora rów melioracyjny został zastąpiony połączeniem w postaci zamkniętego kanału. Problem w tym, że obecny poziom lustra wody w Jeziorze Pawłowskim jest ok 1 m poniżej poziomu instalacji ujścia wody w kierunku jeziora Fabrycznego. Nie wiadomo, jaki jest stan tego łącznika i czy jest drożny.

 

Podobnie źle wygląda sytuacja na kolejnym odcinku Strugi, po obu stronach stawu zwanego Kaczym Dołem. Powstałe w tej okolicy przepusty, które umożliwiały przejazd przez Strugę nie wytrzymały obciążeń jakim były poddawane/ samochody/ i praktycznie zapadły się. Niektóre odcinki strugi, pomiędzy Kaczym Dołem a rezerwatem przyrody Jezioro Kiełpińskie, zostały wręcz zasypane.

 

Stałej degradacji ulega również znane ze swej urody Jezioro Dziekanowskie. Pozbawione zasilania przez Stugę Dziekanowską oraz podtruwane przez nielegalnie odprowadzane do niego ścieki ulega silnej eutrofizacji. Deficyt tlenowy jakiego doświadcza w trakcie letnich upałów przyczynia się do stałego zubażania jego bioróżnorodności i obniżenia jego walorów znanych niegdyś daleko poza granicami naszej gminy.

Jezioro Dziekanowskie - śluza - miejsce, w którym ciek wodny, Struga Dziekanowska, łącząca wszystkie zbiorniki wodne w Dolinie Łomiankowskiej znajduje ujście do Wisły

Rewitalizacja i utrzymanie

Sprawa rewitalizacji strugi staje się więc sprawą bardzo pilną z uwagi na ciągle obniżający się poziom wód w starorzeczu. Prawidłowe funkcjonowanie ciągu starorzeczy, spełnia niezwykle istotną rolę w całym systemie hydrologicznym Doliny Łomiankowskiej, ze szczególnym uwzględnieniem budowy systemu tzw. małej retencji, która może  pomóc
w rozwiązywaniu problemów z odprowadzaniem wód deszczowych i roztopowych, na znacznym obszarze Łomianek. Zarośnięte i zamulone rowy nie odprowadzają nadmiaru wód, przez co tworzą się zastoiska wodne powodujące m.in podtapianie przyległych gruntów lub powodują nie gromadzenia się wody w rowach i  te problemy muszą być szybko rozwiązane.

Konieczna konserwacja urządzeń melioracyjnych polegająca  w szczególności na: wykaszaniu roślinności ze skarp i dna rowów, odmulaniu dna usuwaniu drzew i krzewów ze skarp i dna rowów po wcześniejszym uzyskaniu zgody na ich usunięcie, usuwaniu wszelkich zatorów i  zalegających obecnie latami  nieczystości  spowoduje  naturalne pogłębienie rowów i zwiększy możliwości przepływu wód opadowych przez strugę w kierunku jezior. Prace te powinny być prowadzone każdego roku jesienią i wiosną w celu umożliwienia odpływu wód opadowych i roztopowych oraz w okresie letnim ,gdy należy wykaszać roślinność porastającą rowy. Obecnie obowiązek ten spoczywa na właścicielach nieruchomości i wiąże się niestety z kosztami finansowymi.

Spółka wodna?

Kwestię utrzymania rowów mielioracyjnych reguluje art. 205 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2020 r. poz. 310 z późń. zm,) zgodnie z którym „Utrzymanie urządzeń melioracji wodnnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej działającej na terenie gminy lub związku spółek wodnych, w którym jest zrzeszona spółka wodna działająca na terenie gminy – do tej spółki lub tego związku spółek wodnych. ”                                                                                                                          

W gminie Łomianki nie została jeszcze powołana taka spółka. Jakkolwiek, urząd gminy obecnie informuje pisemnie właścicieli gruntów, na których znajdują sie rowy melioracyjne, o toczących się pracach zmierzających do utworzenia spółki wodnej na terenie gminy Łomianki.

Czym są spółki wodne? Są to niepubliczne formy organizacyjne, które nie działają w celu osiągnięcia zysku, zrzeszają osoby fizyczne lub prawne. Podstawową zaletą spółki wodnej jest:

  • prowadzenie obowiązków wynikających z przepisów prawa, czyli to spóła wodna zajmuje się oczyszczaniem i konserwacją rowów mieliracyjnych w imieniu właścicieli;
  • ponadto, ma ona również ustawową możliwość korzystania z pomocy finansowej państwa i jednostek samorządu terytorialnego w formie dotacji na dofinansowanie działalności statutowej.

Budżet partycypacyjny

W budżecie Gminy Łomianki w 2020 r. utworzono zadanie nr 2020/15’ ” Przebudowa cieku wodnego Struga Dziekanowska”  na które przeznaczono 50 000 zł (w ramach tego zadania podpisano w br umowę na  ‘Dokumentację projektową zagospodarowania terenu przyległego do Jeziora Fabrycznego’).

Ponadto, poszczegółne sołectwa przekazały środki finansowe z funduszu sołeckiego w 2020 roku na „Analizę hydrologiczną cieku wodnego Buraków-Śluza Dziekanowska”. Są to:

  • Sołectwo Łomianki Dolne – 10 000 zł (fundusz sołecki)
  • Osiedle Łomianki Prochownia  – 20 000  zł (budżet partycypacyjny)      
  • Osiedle Łomianki Pawłowo  – 25 000 zł (budżet partycypacyjny)
  • Osiedle Łomianki Baczyńskiego – 5 000 zł (budżet partycypacyjny)                       

W sumie, w ramach budżetu partycypacyjnego i sołeckiego przekazano 60 000 zł na ten cel.

Zastepca burmistrza do spraw technicznych, Pan Paweł Bohdziewicz na sesji w dniu 27 sierpnia 2020 r. poinformował mieszkańców, iż wykonano już pomiary geodezyjne strugi na odcinku około 4 km od Burakowa do Jeziora Fabrycznego/dokonano pomiaru dna przepustów wody/. Ponadto, poinformowano, że planowana przebudowa ul. Fabrycznej zasili docelowo strugę w wody opadowe w rejonie Jeziora Fabrycznego.

                                                    

                                          

Jezioro Dziekanowskie dzisiaj

Jezioro Dziekanowskie - stan wody niski, woda niezbyt czysta, stan z 20.09.2020 r.

Na terenie Dziekanowa Polskiego dla podniesienia poziomu wody w Jeziorze Dziekanowskim najważniejsze jest obecnie szybkie oczyszczenie, a przez co pogłębienie, rowów melioracyjnych/strugi/pomiędzy jeziorem Kiełpińskim i Dziekanowskim.                                                       

                             

Problem Jeziora Dziekanowskiego to więc nie tylko problem czystości wody i terenu wokół, samochodów i miejsc parkingowych, czy też hałaśliwych i brudzących  turystów, ale przede wszystkim, konieczność szybkiego udrożnienia strugi/rowów melioracyjnych/ w całej Dolinie Łomiankowskiej. To pilne zadanie dla władz Gminy i nas wszystkich.

Podsumowanie

Stale osłabiane są czynniki decydujące o atrakcyjności Łomianek. Przekładać się to będzie nieuchronnie również na spadek wartości nieruchomości wszystkich mieszkańców, niezależnie od stanu ich świadomości ekologicznej. Zatrzymanie tych niekorzystnych zjawisk leży więc w interesie nas wszystkich. Koniecznym wydaje się być powstanie spójnego, rozłożonego na lata planu rewitalizacji Strugi Dziekanowskiej. To od nas, mieszkańców zależy czy plan taki w praktyce powstanie i w jakim tempie przebiegać będzie jego realizacja.

Dziekanów Polski, 4 października, 2020 roku.

Opracowanie: Mirka Szcześniak, Elżbieta Podolska, Dariusz Dąbrowski